Fá hugtök vekja jafn sterkar tilfinningar og „fyrirgefning“.

Fyrir suma tengist fyrirgefning orðið trú eða siðferðislegri skyldu. Hjá öðrum kallar það fram blendnar minningar úr æsku eins og þegar við þurftum að fyrirgefa einhverjum áður en við vorum tilbúin til þess. Kannski var okkur leiðbeint með að að segja „þetta er allt í lagi“, þótt svo væri alls ekki. Kannski lærðum við snemma að forðast átök fremur en að taka mark á eigin sársauka.

Þar sem hugtakið fyrirgefning er oft gildishlaðið og tengist væntingum um að okkur eigi að líða á ákveðinn hátt, getur verið hjálplegt að tala frekar um að sleppa tökum. Sú nálgun ber með sér mildari og opnari undirtón. Hún leggur áherslu á frelsi, viðurkenningu og innra ferli frekar en siðferðislega skyldu gagnvart öðrum.

Að sleppa tökum snýst ekki um að réttlæta það sem gerðist. Það snýst ekki um að gleyma, sættast né endilega að halda áfram í sambandi við þann sem særði okkur. Það snýst fyrst og fremst um að leysa innri fjötra sem halda okkur föstum í eigin hugarfari, tilfinningum og fortíð.

Þegar við getum ekki sleppt

Þegar við verðum fyrir órétti er eðlilegt að finna fyrir reiði, gremju eða sársauka. Þessar tilfinningar eru ekki vandamál í sjálfu sér enda bera þær oft með sér mikilvæg skilaboð: Þetta var ekki í lagi. Ég á betra skilið. Í þessu felst ákveðin sjálfsvirðing.

En stundum festumst við í þessum tilfinningum. Við veltum okkur aftur og aftur upp úr atburðum, ímyndum okkur hvað við hefðum átt að segja eða gera og bíðum eftir afsökunarbeiðni sem kemur ef til vill aldrei. Á meðan erum við föst í þjáningu.

Sem líkingu í þessu samhengi má tala um að þú sért fastur á krók og á sama króknum, beint fyrir framan þig, hangir manneskjan sem þú getur ekki sleppt tökum á. Þú vilt losna en þú kemst ekki af króknum. Eina leiðin til að sleppa er að losa hina manneskjuna af fyrst. Annars hangir þú þarna áfram, hlekkjaður við hana og það sem gerðist.

Þegar við sjálf erum föst á króknum

Stundum er manneskjan á króknum þó ekki annar einstaklingur heldur einfaldlega við sjálf.

Við getum festst í sjálfsásökun, skömm eða eftirsjá vegna ákvarðana sem við tókum eða einhvers sem við gerðum. Við rifjum upp hvað við hefðum átt að gera öðruvísi og refsum okkur aftur og aftur í huganum. Margir eru fastir í fortíðinni þótt árin líði hvert af öðru. 

Að sleppa tökum gagnvart sjálfum sér snýst ekki um að afneita ábyrgð eða gera lítið úr því sem gerðist. Það snýst um að viðurkenna eigin breyskleika og leyfa sér að halda áfram með lærdóminn í farteskinu en án þess að vera hlekkjaður við hann. Að sleppa tökum er því leið til að frelsa sjálfan sig.

En þýðir það sleppa tökum að samþykkja?

Að sleppa tökum þýðir ekki að blessa það sem gerðist. Það þýðir ekki að hætta að setja mörk eða verja sig. Og það þýðir alls ekki að við eigum að hætta að berjast fyrir betri heimi. Það þýðir hins vegar að hætta vonlausri og þreytandi baráttu við raunveruleikann eins og hann er.

Í ACT-nálgun er því haldið fram að þrákelknisleg glíma við erfiðar tilfinningar geti aukið þjáninguna til lengdar. Þegar við reynum að kveða niður reiðina hvað sem það kostar, eða reynum að halda í hana til að réttlæta sársaukann, þrengist lífshlaupið. Við festumst í því sem var í stað þess að hreyfast í átt að því sem skiptir okkur máli hér og nú.

Ferli en ekki skyndiákvörðun

Að sleppa tökum gerist sjaldnast á einni nóttu. Sum sár eru djúp og gróa hægt. Sum brot eru þess eðlis að það getur verið erfitt, jafnvel ómögulegt, að finna velvilja í garð þess sem olli þeim. En það er samt hægt að taka lítil skref:

• Viðurkenning: Að leyfa reiðinni að vera til staðar án þess að hún fái að stýra hverri ákvörðun.
• Mennska: Að opna á þann möguleika að manneskjur séu flóknar og breyskar.
• Gildi: Að velja aftur og aftur að beina orkunni að því lífi sem skiptir máli í augnablikinu.

Að sleppa tökum er ekki merki um veikleika. Það er eitt hugrakkasta skrefið sem við tökum. Ekki vegna þess að hin manneskjan eigi það skilið heldur vegna þess að þú átt skilið að vera frjáls.

Lítil æfing: Hver hangir á króknum með þér?

Gefðu þér smá tíma til að ígrunda eftirfarandi:

1. Er einhver manneskja, eða kannski þú sjálf/ur/t, sem þú ert enn bundin/n/ð við vegna einhvers sem gerðist?
2. Taktu eftir hvað gerist í líkamanum þegar þú hugsar um þetta. Hvaða hugsanir mæta? Hvaða tilfinningar?
3. Þú þarft ekki að breyta neinu strax. Kannski er fyrsta skrefið einfaldlega að viðurkenna: „Ég er enn föst/fastur á þessum krók.“

Og svo má spyrja: Ef ég sleppti tökunum, jafnvel örlítið, myndi það skapa meira rými fyrir góða hluti í lífi mínu?

„Að sleppa tökum er ekki að missa eitthvað heldur að endurheimta sjálfan sig.“